سازمان رسمی و سازمان غیررسمی، تعاریف مسئولیت اجتماعی، تکنولوژی سازمانی

دانلود پایان نامه

2-1: مقدمه
فرهنگ سازمانی موضوعی است که چند دهه اخیر به دانش مدیریت و در قلمرو رفتار سازمانی راه یافته است. فرهنگ از دیرباز برای شرح کیفیت زندگی جامعه انسانی به کار برده می‌شود. ولی درباره فرهنگ سازمانی آنچه مربوط به کار و رفتار مردمان در سازمان است کمتر سخن گفته شده است.. سازمان یک استعاره برای نظم و تربیت است درحالی‌که عناصر فرهنگ نه منظم هستند و نه با نظم. فرهنگ کمک می‌کند تا درباره چیزی جدای از مسائل فنی در سازمان سخن گفته شود و باعث می‌شود نوعی از روان همراه با نوعی رمز و راز پدید آید. بنابراین می‌توان گفت فرهنگ در یک سازمان مانند شخصیت در یک انسان است. از ترکیب دو واژه فرهنگ و سازمان اندیشه‌ای تازه پدید آمده است. فرهنگ سازمانی پدیده‌ای است که در سازمان است و همه اعضاء اتفاق نظر دارند که یک دست ناپیدا افراد را در جهت نوعی رفتار نامرئی هدایت می‌کند. شناخت و درک چیزی که فرهنگ سازمان را می‌سازد، شیوه ایجاد و دوام آن به ما کمک می‌کند تا بهتر بتوانیم رفتار افراد در سازمان را توجیه کنیم. همۀ سازمان‌ها اعم از سازمان‌های آموزشی و غیرآموزشی، دارای عناصری است که تشخیص و تمیز آنها بسیار با اهمیت است؛ زیرا ساختار سازمان‌ها در بادی امر، مخصوصاً در نظر افراد خارج از آنها، یعنی مراجعه کنندگان، جلوۀ بیشتری دارد و چنین به نظر می‌رسد که یک سازمان مجموعه‌ای است از ادرات، قوانین و مقررات که در قالب ساختارسازمانی گنجانده شده و به‌وسیلۀ چارت یا نمودار سازمان و نیز مجموعۀ قوانین و مقررات آن ، قابل شناسایی است. در حالی‌که چنین نیست و سازمان دارای عناصری است که عموماً از دید دیگران و حتی بعضی وقت‌ها از دید مدیران نیز پنهان است(عباس زاده، 1374،64). با توجه به نقش فرهنگ سازمانی همچنین جایگاه مسئولیت اجتماعی در سازمان، در این فصل مباحثی چند در زمینه فرهنگ سازمانی، تعاریف آن، الگوهای مطرح شده در این زمینه، تعاریف مسئولیت اجتماعی ، و الگوهای مطرح شده در زمینه ارایه خواهد شد و در نهایت تحقیقاتی که در این زمینه در داخل و خارج کشور مطرح شده بیان می گردد.
2-2: بخش اول: فرهنگ سازمانی
2-2-1: عناصر سازمانی:
عناصر سازمانی در یک سازمان آموزشی به چهار عنصر اساسی تقسیم شده است که به ‌طورخلاصه عبارتند از:
1- کارکنان: منظور از کارکنان، کلیۀ افرادی است که در داخل سازمان، وظایف شخصی را بر عهده دارند که در مؤسسات آموزشی شامل هیئت آموزشی، کارکنان اداری و حتی دانشجویان است. اجزای این عنصر سازمانی نیز در برگیرندۀ دین، زبان، مهارت‌ها، تخصص‌ها، طرز تلقی‌ها و تجارب افراد می‌باشد.
2- تکنولوژی–فراگرد سازمان: یعنی جریان و گردش کار واحدهای مختلف، بیانگر تکنولوژی آن می‌باشد که در مؤسسات آموزشی شامل پایه‌ها و دوره‌های تحصیلی، روش‌ها، رویه‌ها و مراحل آموزشی و ابزار و ادوات مربوطه می‌باشد. اجزای تکنولوژی سازمانی در برگیرندۀ کلاس‌ها، آزمایشگاه‌ها، کارگاه‌ها، کتابخانه‌ها، انواع وسایل و تجهیزات آموزشی، روش‌ها و وریه‌ها است.
3- ساختار: ساختار سازمان عبارت است از الگوی روابط رسمی‌اختیار در سازمان که به‌وسیلۀ نمودار سازمانی نشان داده می‌شود و در مؤسسات آموزشی شامل انواع پست‌ها و مقام‌های آموزشی، اداری و کمک‌آموزشی، ادارت و واحدهای مربوطه است. ساختار سازمان در برگیرندۀ مراتب سازمان، سلسله مراتب اختیار، ادرات، نقش‌ها ، جداول زمانی ، قوانین و مقام‌ها‌ می‌باشد.
4- فرهنگ: این عنصر سازمانی بیش از عناصر دیگر، از دیده‌ها پنهان است. با این همه به جهت توانایی نفوذ بالقوۀ آن در رفتار افراد، در سازمان بسیار مهم می‌باشد. اگر چه تعاریف فراوانی از فرهنگ داده شده است. باوجوداین، فرهنگ‌سازمانی را می‌توان هنجارها، ارزش‌ها و فرض‌های ضمنی دانست که همۀ اعضای سازمان در آنها سهیم هستند. فرهنگ سازمان که خود زاییدۀ زندگی سازمان‌های انسانی، در داخل زندگی جمعی آدمیان– است، علاوه‌ بر دادن هویت مشخص به سازمان، موجب یکپارچگی کارکنان نیز می‌گردد. به‌تدریج دارای هنجارها، ارزش‌ها و فرض‌های متعدد و معینی می‌شوند که اگرچه محصول زندگی سازمانی خود آنان است، ولی رفتار خود آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بدین ترتیب هر عضوی از سازمان، ناچار از رعایت فرهنگ آن است. (عباس زاده،1374، 7).
فرهنگ به مفهوم فوق، واقعیتی است که در سازمان‌ها وجود دارد. در عین حال ادراک افراد از فرهنگ،
یعنی فضای سازمان که غالباً هم به اشتباه با فرهنگ‌سازمان و هم کیفیت ادراک آن از جانب انسان‌ها در
شکل 2-1: عناصر سازمانی ( عباس زاده، 1374، 78)
بیرون و درون سازمان، رفتار افراد را برانگیخته و بدین ترتیب بر عملکرد سازمان تأثیر می‌گذارد. فرهنگ
سازمان شامل دیدگاه‌ها، باورها، انتظارات، آداب و عرف حاکم بر سازمان می‌باشد، تا جایی‌که هر سازمانی به داشتن فرهنگ خاصی، متصف بوده و افراد با اصطلاحاتی نظیر جو خشک و بی‌روح، جو اداری ، جو انسانی، جو عاطفی و یا جو غیرعاطفی و … از آن یاد می‌کنند.
عناصر چهارگانه در هر سازمان آموزشی (شکل 2-1)، ضمن برخورداری از تعدد و تنوع اجزای مربوطه و نیز برخورداری از اهمیت و ارزش مختلف بر حسب نوع مدل سازمانی، بر یکدیگر مؤثر هستند. شناخت این عناصر و کمیت و کیفیت تعامل آنها، لازمۀ مدیریت اثربخش در مؤسسات آموزشی است. به‌علاوه در هر سازمانی یک نوع احساس هویت جمعی ظاهر می‌شود که تجمع سادۀ افراد را به شخصیت متمایز محل کار تبدیل می‌کند. «این احساس طبیعی ناشی از محل کار ، تحت عناوین متعدد از جمله خصوصیات سازمانی، محیط اجتماعی، جو، ایدئولوژی، اقلیم، فرهنگ، سیستم پیش‌آمده، و سازمان رسمی، تحلیل و مطالعه شده است». تحلیل ما از محیط داخلی محل کار، تنها به مفهوم جوسازمانی، توجه خواهد داشت که در ورای جنبه‌های رسمی‌و فردی زندگی سازمانی قرار می‌گیرد» (هوی و میسکل،1382).
2-2-2: سازمان رسمی و سازمان غیررسمی
یکی از نتایجی که مطالعات‌هاثورن و سپس سایر محققان مکتب روابط انسانی به بار آورد، کشف وجود سازمان‌ها و گروه‌های غیررسمی‌بود. برای توضیح آن ابتدا سازمان رسمی‌و سپس سازمان غیررسمی‌را توضیح می‌دهیم.
2-2-2-1: سازمان رسمی
«سازمان رسمی‌عبارت است از اختیارات مقامات و ورابط بین آنها و کارکنان بر حسب مقررات و قواعد وضع شده». بدین ترتیب سلسله روابط بین مشاغل و مقامات سازمان‌ها برای دستیابی به هدف مشخص که بر اساس طرح و نقشه قبلی برقرار می‌شود و حدود آن نیز به‌وسیله مقررات و یا به‌وسیله مدیران مشخص می‌گردد. سازمان رسمی ‌نامیده می‌شود.