سازمان های غیر دولتی، اعتماد تعمیم یافته، سرمایه اجتماعی

دانلود پایان نامه

فوکویاما در تعریف دیگری از سرمایه اجتماعی، آن را در شکل و نمونه ملموس از یک هنجار غیر رسمی می داند که باعث ترویج همکاری بین دو یا چند فرد می شود. هنجارهای تشکیل دهنده سرمایه اجتماعی می توانند از هنجار متقابل دولت گرفته تا آموزه های پیچیده ای را در برگیرند هنجار روابط متقابل بطور بالقوه در روابط با همه مردم وجود دارد باشد، ولی فقط در رابطه با دوستان است که از قوه به فعل در می آید. با این تعریف اعتماد، شبکه ها، جامعه مدنی و امثال آن که با سرمایه اجتماعی مرتبطند، تماماً محصول جانبی این پدیده اند، که درنتیجه سرمایه اجتماعی بوجود می آیند، ولی خود سرمایه اجتماعی را تشکیل نمی دهند، از نظر وی، هر مجموعه ای از هنجارها، مصداق عینی سرمایه اجتماعی را تشکیل نمی دهند زیرا این هنجارها باید به ایجاد و افزایش همکاری در گروه بیانجامد، لذا با فضایل سنتی چون دستکاری، وفای به عهد، قابل اعتماد بودن در انجام وظیفه، روابط متقابل و نظایر اینها مرتبطند (فوکویاما، 1384: 170-169).
فوکویاما معتقد است که سرمایه اجتماعی برخلاف سرمایه انسانی متعلق به گروههاست و نه به افراد، هنجارهایی که شالوده سرمایه اجتماعی را تشکیل می دهند در صورتی معنی دارند که بیش از یک فرد در آن سهیم باشد. به نظر و گروهی که حامی سرمایه اجتماعی هستند ممکن است به کوچکی دو دست باشند که با یکدیگر تبادل اطلاعات می کنند یا در پروژه ای مشترک همکاری دارند یا ممکن است در مقیاس بزرگتری تمامی یک ملت باشند (فوکویاما، 1379: 13).
به نظر فوکویاما، دلیل اینکه سرمایه اجتماعی در مقایسه با سرمایه فیزیکی با انسانی کمتر غیر اجتماعی به نظر می رسد آن است که سرمایه اجتماعی بیش از هر یک از دو شکل دیگر سرمایه استعداد در تولید آثار خارجی منفی را دارد. این بدان سبب است که همبستگی گروهی در جوامع انسانی اغلب به بهای دشمنی نسبت به افراد غیر عضور گروه بدست می آید، ظاهراً تمایل طبیعی در انسان وجود دارد که جهان را به دوستان و دشمنان تقسیم کند و این تمایل اساس همه ملاحظات سیاسی است. راه دیگر برای پرداختن به این مسئله وارد شدن از طریق شعاع اعتماد است، همه گروه هایی که مظهرسرمایه اجتماعی هستند دارای نوعی شعاع اعتمادند و به دیگر معنا حلقه ای از کسان در هر گروه موجود است که هنجار همکاری در میان آنها عمل می کند. یک جامعه مدرن را می توان همچون مجموعه ای از شعاع اعتماد متحدالمرکز با لایه های روی هم قرار گرفته تصور کرد. گستره این سلسله می تواند از دوستان تا سازمان های غیر دولتی و گروه های مذهبی را در برگیرد (فوکویاما، 1384: 172).
فوکویاما برخی از کشورها را که نسبتاً وضعیت فرهنگی یکسانی دارند، برمبنای سرمایه اجتماعی مقایسه می کند. هدفش، پاسخ به این سوال است که چرا برخی از کشورها موفقیت اجتماعی بشتری نسبت به سایر کشورها دارند. او ادعا می کند که این کشورها سطوح بالای قابلیت اجتماعی (سرمایه اجتماعی) صداقت و اعتقاد افراد را به انجام کارهای مشارکتی و تعاونی مشتاق می سازد و زمینه را برای رشد و ترقی فراهم می کنند. به نظر وی، موفقیت جوامع مدرن تنها به این علت است که آن جامع، قادر به حفظ سرمایه اجتماعی شده اند که در طی قرون متمادی انباشته شده است (فوکویاما، 1379: 17).
وی معتقد است که همه شکل های گروه های فرهنگی – اجتماعی، نظیر قبایل، عشایر، مجامع روستایی و فرقه های دینی و … برهنجارهای مشترک مبتنی اند. و از این هنجارها برای تحقق اهداف مشترک استفاده می کنند. در ادبیات توسعه بنا به قاعده کلی این شکل از سرمایه اجتماعی یک امتیاز تلقی نمی شود، بلکه به نوعی مایه درد سر محسوب می شود. نوسازی اقتصادی با فرهنگ و سازمان اجتماعی سنتی پیدا می کند، بطوری که با نوسازی سازمان سنتی را نابود خواهد کرد، یا در غیر این صورت راه حرکت خودجوش به وسیله نیروهای سنت گرا مسدود خواهد شد. اگر سرمایه اجتماعی یکی از شکل های اصیل و راستین سرمایه است چرا باید وضع بدین گونه باشد؟ به نظر فوکویاما دلیلش این است که در چنین گروه هایی شعاع اعتماد ناچیز است، همبستگی درون گروهی از قابلیت های اعضای گروه برای همکاری با افراد بیرون از گروه می کاهد، و اغلب آثار خارجی منفی را بر افراد بیرونی تحمیل می کند، بطوریکه در بخش های آسیا و آمریکای لاتین سرمایه اجتماعی عمدتاً در خانواده و حلقه نسبتاً کوچکی از دوستان جمع می شود. غریبه ها یا غیر خودی ها در این مقوله ورای خویشان جای می گیرد (فوکویاما، 1384: 4-173). به نظر فوکویاما جوامع سنتی غالباً حالت قطعه قطعه دارند، به دیگر معنا، این جوامع مرکب از تعداد زیادی از واحدهای اجتماعی یکسان و خود کفا، از قبیل روستاها و قبایلند. جوامع مدرن برعکس از تعداد زیادی گروه های اجتماعی که با هم همپوشانی دارند تشکیل شده اند، به همین سبب در جوامع مدرن عضویت در چند گروه و هویت متکثر ممکن است. در جوامع سنتی، کمتر به پیوندهای سنتی که در بین اجزا تشکیل دهنده آن وجود دارد اجازه داده می شود ارتباط بین اجزاء برقرار شوند و بنابراین اطلاعات، نوآوری، منابع و استعدادهای انسانی با سهولت کمتری انتقال مییابد (فوکویاما، 1384: 174).
از دید فوکویاما یکی از منابع اصلی برای تولید سرمایه اجتماعی در سطح جهان، خانواده است، اما ساختار خانواده از جامعه ای به جامعه ای دیگر تفاوت می کند، بطوریکه استحکام پیوندهای خانوادگی نه تنها با قید و بندهای خانوادگی در جوامع مختلف فرق می کند، بلکه بسته به نوع پیوندهای اجتماعی نیز متفاوت است (فوکویاما، 1379: 12).
فوکویاما منابع ایجاد کننده سرمایه اجتماعی را اینگونه تعریف می کند:
هنجارهای که به لحاظ نهادی ساخته شده اند (ساختمندیهای نهادی) و منتج از نهادهای رسمی مانند دولت و نظام های قانونی هستند، 2- هنجارهایی که خود جوش هستند (ساختمندی خود جوش و برخاسته از کنش های متقابل اعضای یک جامعه هستند)، 3- ساختمندهای برونزا که برخاسته از اجتماعی غیر از اجتماع مبدا خودشان هستند و می توانند از دین، ایدئولوژی، فرهنگ و تجربه های تاریخی مشترک نشات بگیرند. 4- هنجارهایی که از طبیعی ریشه گرفته اند (ساختمندی های طبیعی)مثل خانواده، نژاد و قومیت (فوکویاما، 1379: 98).
متفکران سرمایه اجتماعی
نام متفکر
شاخص های مطالعه سرمایه اجتماعی
کلمن
بررسی میزان تعهدات و انتظارات متقابل افراد و گروه ها، نظام اعتماد، امنیت اجتماعی و فردی، میزان ارتباطات و پیوندهای فردی، میزان حاکمیت هنجارهای همکاری وضمانت اجرایی آن، میزان روابط خانواده ها،
سطح تحلیل: افراد در گروه های فامیلی و اجتماعی (فرد با گروه)
پاتنام
در انجمن های بررسی میزان عضویت رسمی وغیررسمی، مطالعه مطبوعات، میزان آگاهی افراد، اعتماد تعمیم یافته، رعایت قانون، روابط همسایگی و روابط کاری، پایین بودن جرایم
سطح تحلیل: حکومت های سیاسی در سطح ملی (گروه با حکومت ملی)
بوردیو
بررسی میزان عضویت گروهی، حجم شبکه های ارتباطی، میزان تعهد افراد در روابط
سطح تحلیل: افراد در حال رقابت با هم (فرد با فرد)