سازواره های طبیعی : طراحی مجتمع تجاری-تفریحی -معماری

مطالعه تاریخ همواره پلی است میان گذشته و حال برای حرکت به سمت آینده . از این رو در این بخش به بررسی سیر تعامل انسان و طبیعت می پردازیم . مواجهه انسان با طبیعت در طول تاریخ دارای فراز و نشیب بسیاری بوده که بسته به موقعیت جغرافیایی دارای تفاوت هایی بنیادین است اما به طور کلی سه نظریه در رابطه با این مواجهه مطرح است که عبارتند از :

  • نظریه فرازگرا ( Optimism )
  • نظریه فرودگرا ( Pessimism )
  • سیر تناوبی

3-3-مدلهای تعامل انسان با طبیعت در گذر تاریخ

در این بخش برای ایجاد ارتباط میان سیر ارگانیک تعامل انسان و طبیعت ، و الگوهای رفتاری انسان و نمود این الگوها در فرهنگ و هنر هر دوره از تاریخ ، چهار مدل تعریف شده اند که در ادامه به بیان ویژگی های هر یک پرداخته خواهد شد .

3-3-1- مدل ارگانیک (Organic )

این مدل به دوره شکار از زندگی انسان نیز شهرت دارد . در این مدل نیازهای انسان در پایین ترین سطح خود یعنی امنیت برآورده می شوند . در این دوره طبیعت بر انسان حاکم است بطوریکه تمام هستی او را در بر گرفته و بر همه ابعاد زندگی او مسلط است . افعالی که از انسان این دوره سر می زند همه در جهت پاسخ دادن به نیازهای ابتدایی او که به حکم غریزه به سمت آنها کشیده می شود هستند . این نیازها عبارتند از : خوراک، پوشاک ، مسکن ، تولید مثل ، عبادت و … . به خاطر ارتباط تگاتنگ انسان این دوره با طبیعت ، خدای او نیز از جنس طبیعت پیرامون او هستند ، مانند : خورشید ، باران و … . انسان این دوره مکانی را برای زندگی خود خلق نمی کند بلکه معماری را انتخاب می کند ، برای مثال درون غارها ، بالای درختان و … . اگر هم ساخت و سازی اتفاق افتاده ، از مصالح سبک مانند پوست و استخوان حیوانات ، چوب و … بهره گرفته شده است .

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد معماری : طراحی مجتمع تجاریتفریحی با رویکرد طبیعت گرایی با تاکید بر سازواره های طبیعی

3-3-2-  مدل فرا ارگانیک ( Hyper Organic )

این مدل را می توان به دو بخش زندگی سیار ( دوره دام ) و زندگی ساکن ( دوره کشاورزی ) تقسیم کرد . در این مدل انسان دیگر تنها به دنبال امنیت نیست و سطحی بالاتر از آن یعنی آسایش را دنبال می کند .

« در این دوره انسان با طبیعت در تعامل است . نقش جدید طبیعت از طریق توجه انسان به « زمین » و استعدادهای آن به ظهور می رسد . در این تغییر رویکرد ، « تولید » مفهوم دیگری یافته و « کشاورزی » به ظهور می رسد . کشاورزی به مفهوم ارتزاق انسان از چیزی است که در تولید آن خود انسان نقش مستقیم دارد . این مفهوم دقیقاً در برابر تعریفی که از « شکار » آورده شد ، قرار می گیرد » (کوششگران ، 1384  : 23  ) .

گرچه در این دوره ارتباط انسان با طبیعت کمتر می شود ولی هنوز مهمترین رکن زندگی انسان است . انسان در قبال بهره برداری از طبیعت به آباد کردن آن می پردازد . دیگر خدا تنها نقش امنیت بخش ندارد و انسان برای یک زندگی بهتر ، او را در تمام عرصه های زندگیش به شکلی نمادین وارد می کند . انسان این دوره برای هماهنگ کردن خود با شرایط آب و هوایی ، انواع معماری های همساز با اقلیم را به وجود آورد و نیز برای حفاظت دوستاها در برابر تهدیدهای خارجی ، معماری تدافعی را شکل داد .

 

3-3-3- مدل سلطه بر طبیعت (High Technologic )

این مدل را می توان دوره صنعت نامید . در این دوره دیگر آسایش ، انسان را قانع نمی کند ، بلکه او به دنبال حداکثر رفاه و لذت طلبی است . به همین جهت تلاش می کند تا حداکثر بهره برداری از طبیعت را به عمل آورد و در این راه خطر آسیب دیدن طبیعت را فراموش می کند .

« در این حالت ، طبیعت به عکس حالت پیشین ، دیگر تعمل دو سویه و برابر با انسان را نمایندگی نمی کند ، بلکه به شدت منفعل از اعمال یک سویه انسان قرار می گیرد » (نصر ، 1384: 8) .

پیشرفت علمی بایدها و نیابدها و مقدسات را زیر سوال می برد . اتومبیل باعث تغییر مقیاس انسانی به مقیاس اتومبیل شد و مقیاس شهرها را نیز تغییر داد . کانون هنر و معماری این دوره چیرگی بر طبیعت و در اختیار نهادن آن برای انسان است . دیگر رابطه بین معماری و طبیعت چندان اهمیتی ندارد و انواع هنر از جمله موسیقی ، نقاشی و … ماشینی می شود .