ضرورت و اهمیت تفکر انتقادی در بهبود کیفیت زندگی

تفکر انتقادی

واژه انتقاد[1] در یونانی سه معنا داره :1- به معنی یه جور قضاوت[2] 2- تصمیم گیری[3] و 3- در معنی انتخاب حاصله از تصمیم گیری و قضاوته. ، ملاک[4] هم یکی دیگه از معانی انتقاده چون ملاک، نقشی موثر در ترجیح یا نبود ترجیح داره (دمیر و همکاران ،2011 ).

در فرهنگ نامه معنی نقد کردن، تحقیق کردن و در آخر هنر قضاوت کردن بیان شده (تنکیت[5] ،2010؛ به نقل از مارین[6] و هالپرن،2011 ).

مروری بر ادبیات تحقیق در این بخش بیان گر اینه که در تعریف تفکر انتقادی توافق عمومی وجود نداره (استاپلیتون[7] ،2011 ).

یکی از مشکلات جدی بر سر راه توافق در مورد معنی تفکر انتقادی وجود زمینه های جور واجور در عقیده ها و مدلای ارائه شده از طرف دو رشته فلسفه و روانشناسیه. فلسفه بر وجود و کیفیت یافته های تفکر انتقادی مثل بررسی مباحثات، استدلال منطقی و روانشناسان بر مراحل شناختی اون تاکید می ورزند. از طرف دیگه، روان شناسی رشد و شناختی بر مهارتای شناختی مثل ارزشیابی[8]، تفسیر[9] و بررسی[10] تاکید دارن ( به نقل از نوشادی و همکاران ،1389 ).

فرق دیدگاه افراد در تعاریفی که از تفکر انتقادی ارائه کردن، مشخصه؛ اما با کمی دقت میشه نقاط مشترکی میون این دیدگاه ها بازیابی کرد. تاکیدی که در اکثریت این تعاریف بر تفکر منطقی به عنوان زیر ساخت تفکر انتقادی شده و هم به کار گیری بعضی مهارت ها مثل تفسیر، مشاهده، استدلال[11] و…و انتظار برون دادی مشخص مثل قضاوت یا تصمیم گیری رو میشه فصل مشترک بعضی ازاین تعاریف دونست ( به نقل از مکتبی فرد ،1389 ).

یکی از مشهورترین تحقیقات در مورد تفکر انتقادی، به وسیله انجمن ملی فلسفی آمریکا در مورد آموزش و آزمایش تفکر انتقادی صورت گرفته. گزارش نتیجه این تحقیق به” گزارش دلفی[12] “معروف شده. در این گزارش، از تفکر انتقادی به عنوان عضوی از خونواده تفکر سطح بالا مثل حل مسئله[13]، تصمیم گیری، تفکر خلاق[14] یاد شده (فاسیونه ،1993)

خانواده

گزارش دلفی در آخر، اتفاق نظر کارشناسان رو درباره تفکر انتقادی به توضیح زیر مطرح می سازه:”تفکر انتقادی، تفکریه هدف دار و قضاوتیه خود تنظیم که مبنی بر تفسیر، بررسی، ارزشیابی و برداشت به همراه تبیین مستدل، مفهومی، روش شناسی و ملاک شناسی یا قضاوت طبق بررسیای بافت و زمینه س. به خاطر این، اندیشه انتقادی وسیله لازم سئوال وتحقیق هستش (بنینگ[15] ،2006 ).

پاول (1995 )،تفکر انتقادی رو به عنوان تفکری منظم و خود راهبر که با روشن سازیای تفکر مطلوب تو یه شرایط به ویژه یا بحث ای از تفکر رو کامل می کنه “تعریف کرده (پوپیل ،2011 ).

آنجلی و والانیدز[16] (2009 )، تفکر انتقادی رو شامل جستجوی درست، بدون تعصب، منظم[17] و تحلیلی، بررسی دید گاههای جور واجور، آزمایش استنباطا و نتیجه ها و جدا سازی و بررسی دیدگاه های مخالف با به کار گیری دلایل و مدارک وارزیابی نقطه نظرها در اطلاعات جدید می دونن .

تفکری که به روشنی” می خواد بر مبنای قضاوتی درست، استانداردهای مناسب، آزمایش رو به خاطر تعیین ارزش، خوبی ها و امتیازات درست یه چیز به کار گیری کنه (پل و الدر ،2008 ).

انیس[18] (1989)تفکر انتقادی رو تفکرمنطقی و عقلانی که بر تصمیم گیری چیزی که باید باور داشت و انجام داد متمرکزه “تعریف میکنه (پریسوز ،1389 ).

هالپرن (1989 )، اصطلاح تفکر انتقادی رو واسه توضیح تفکری که هدف دار، عقلانی وهدف مداره به کار برده. این تعریف هالپرن از تفکر انتقادی ،شامل تفکر خلاق، حل موضوع و تصمیم گیری در مورد اینکه چی درسته و چی نادرست می شه (اسمیت ،2012 ).

فیشر و اسکریون[19] (1997 )، تفکر انتقادی رو مهارت و تعبیر وتفسیر فعالانه و ارزشیابی مشاهدات و ارتباطات، اطلاعات و استدلالات تعریف میکنن (مک گیننز[20] ،2004 ).

پل (1990)، تفکر انتقادی رو هنر فکر کردن درباره فکر تعریف می کنه (استاپلیتون ،2011 ).

 

 

 

ضرورت و اهمیت تفکر انتقادی

این روزا در مواجه با مسایل جدید، به کار گیری تفکر قالبی، روشای معمولی و سنتی به درد بخور نیس. به نظر دوبونو[21]، در جهان جدید هر فردی باید مهارتای زندگی[22] رو در خود ایجاد کنه (آنجفی و همکاران ،1388 ).

مهارتایی که واسه انتقال به دنیای فراصنعتی و واسه موفقیت در جهانی معاصر که روز به روز به علم جدید تری نیازمنده، لازم و لازمه (موسلی[23] و بقیه ،2005 ؛به نقل از مارین و هالپرن ،2011 ).

دلیل دیگه اهمیت تفکر اینه که ما از نوع درست تحریک و رقابت عقلانی حال می کنیم. فیلسوف جون راولز رابطه بین تفکر و لذت رو اینطور میگه که “در صورت شباهت بقیه چیزها، آدما از به کار بستن قابلیتای ذهنی خود حال می کنن و هر چی این توانایی بیشتر شکوفا شه، یا هر چی بیشتر پیچیده باشه، به این لذت هم اضافه می شه “(فیشر ،2002 ؛ترجمه کیان زاده ،1388 ،ص 20 )

دلیل دیگه اهمیت تفکر دور محور طبیعت اجتماعی زندگی بشری به ویژه پیوند بین مردم سالاری و حقوق شهروندی می چرخه. جامعه به طور کامل مردم سالار دمکراتیک به شهروندانی خود مختار نیاز داره که بتونن فکر کنن، قضاوت کنن و واسه خود دست به کار شن (رد[24] ،1998 ؛به ترجمه میرزابیگی و همکاران ،1388 ).

 

مهارتای تفکر انتقادی

تفکر انتقادی مثل بقیه شکل های جور واجور تفکر دارای عناصریه که جزء لاینفک اینه. یکی از عناصر اصلی تفکر انتقادی ،مهارتای شناختی[25] است که به کمک اونا، تفکر انتقادی عملی می شه. مهارتای شناختی به عنوان هسته اصلی تفکر انتقادی هستن. این مهارت ها عبارتند از: تفسیر و تعبیر، جدا سازی و بررسی، آزمایش، خودتنظیمی[26]، استدلال، توضیح و تبیین (فاسیونه[27] ،1997 ).

  • تعبیر وتفسیر: به معنی فهم و بیان تجربیات، موقعیتا، رویدادها و قوانین و معیارهاه .
  • جدا سازی و بررسی: به معنی شناسایی روابط بدست اومده میان جملات بیانی، پرسشا و شرحا به خاطر بیان باور، قضاوت ،دلایل، تجربیات و اطلاعاته.
  • آزمایش: به معنی محاسبه اعتبار نظرات یا موقعیتا طبق برداشت شخصی، جدا سازی و بررسی موقعیتا و قضاوت و جستجوی منبع معتبر .

4- استدلال: استدلال عناصری رو که احتیاج به طراحی یافته های منطقی دارن مشخص می کنه. افراد واسه استدلال منطقی اطلاعات رو به هم پیوند میزنن و از اونا یافته ها رو استخراج می کنن. اطلاعات از راه اصول، مدارک، دلایل وعقاید جمع بیاری می شه.

5- توضیح و تبیین: به معنی توضیح دور و بر افکار خود و تشریح مراحل رسیدن به شکل فکر خاص و هم ارائه منطق شخصی به شکل بحثای مستدل و قانع کننده.

6-خود تنظیمی: خود تنظیمی اشاره به خود آگاهی و کنترل فعالیت شناختی داره که تو یه فعالیت به کار گیری میشن.

کامل ترین فهرست مهارتای شناختی فرعی به وسیله پائول، بینکر، جنسون، کرکلان [28](1990 )بیان شده :

– افزایش گسترش دادن و دوری از ساده سازیای بیشتر از حد

–  مقایسه موقعیتای مشابه

–  توضیح یافته های، باورها، فرضیات

–  آزمایش فرضیات و باز شناسی تفکر و شناسایی تناقضات موجود در اونا

–  دنبال کردن ریشه اصلی مسائل و سوالات

–  رشد دیدگاه ها از راه کشف عقاید، استدلال و نظریها

–  انتخاب ملاکا، ارزشا و معیارها واسه آزمایش

–  تولید و آزمایش راه حلا

–  بررسی و آزمایش فعالیتا و سیاستا

–  مقایسه و آزمایش عقاید با روش ها و سبکای معمولی زندگی

–  تفکر در مورد عقاید خود

–  نتیجه گیری قابل قبول، پیش بینی کردن واقعی و کاربرد یافته های

–  تفاوت میان واقعیت و خیال

 

تمایلات تفکر انتقادی

تفکر انتقادی در کنار مهارت ها، شامل گرایشات و تمایلات هم هست. این گرایشات جنبه عاطفی تفکر انتقادی هستن. در ادامه هر کدوم از تمایلات رو توضیح می دیم. نظریه پردازان این بخش هفت تمایل کلی تفکر انتقادی رو گفتن : فراخی اندیشه[29]، کنجکاوی[30]، بلوغ قضاوت[31]، جستجو گری حقایق[32]، نظام مندی[33]، اعتماد به توانایی تفکر انتقادی خود[34]، بررسی گری[35] (فاسیونه ،1990 )

فراخی اندیشه: به معنی آمادگی واسه بیطرفانه  شنیدن دلایل جدید و مایل بودن به تغییر باور ها در صورت ارائه دلایل کافی.

کنجکاوی:  افراد با این نوع تمایل، تمایل دارن نسبت به طیف بزرگی از مسائل آگاهی داشته باشن، به یادگیری و آموزش اطلاعات جور واجور علاقه نشون میدن، هر چند که از اونا به شکل مستقیم در حل مسائل خود  به کار گیری نمی کنن .

جستجو گری حقایق: این دسته از افراد در جستجوی اطلاعات و آگاهیای درست هستن، حتی اگه از عقاید قبلی اونا ساپورت نکنه. در شناسایی نوعای جورواجور عقاید و باورها انعطاف پذیر هستن و بر حقایق با هدف یادگیری اونا تکیه میکنن (فشیون، فشیون و جالینکر لو ،2007 ؛به نقل از بهبودی شبخانه ،1388 ).

بررسی گری: افراد با تمایل به بررسی گری به بررسی هوشیارانه مسائل می پرازن و از استدلالا و راه حلا با در نظر گرفتن منابع معتبر واسه حل مسائل و موقعیتای رقابت انگیز به کار گیری می کنن .

نظام مندی: افراد با تمایل به منظم و نظم دهی هنگام بررسی و جستجوای خود یه روش منظم رو به دنبال می گیرن .و در انجام فعالیتا و امور پیچیده منظم هستن .

اعتماد به تواناییای تفکر انتقادی خود: افراد در این سطح به تواناییای خود اطمینان دارن و تمایل به آزمایش و بررسی استدلالای جور واجور دارن. طبق حقایق و یافته های معتبر و مستند به قضاوت می پرازن و بقیه واسه تصمیم گیری به اونا مراجعه می کنن. از طرفی این دسته از افراد تمایلی به راهنمایی افراد جور واجور هنگام تصمیم گیری دارن و به اونا مشاوره میدن .

بلوغ قضاوت: مهم ترین تمایل تفکر انتقادیه. افراد با این نوع تمایل به قضاوت و آزمایش با به کار گیری معیارا و ملاکا توجه دارن و آمادگی واسه مواجه شدن با مشکلات رو دارن واین افراد دلیل ایجاد مشکلات رو ساختار غلط مسائل می دونن. در قضاوتای خود به بافت وموقعیت مسائل توجه می کنن و واسه آزمایش ذهن منصف دارن .

 

ویژگیای متفکران انتقادی

پل و الدر (2008 )، ویژگیای زیر رو واسه متفکران انتقادی میگن :

– اطلاعات رو آزمایش و برداشت می کنه.

– تفکر انتقادی رو به عنوان مراحل خود آزمایش نا تموم می دونه.

– در پیدا کردن راه حلای جدید مشتاقه.

– مایل به آزمودن اعتقادات، راه حلا، فرضا و عقیده ها بر خلاف حقایقه.

– سوالات مناسب می پرسد و اونا  رو به طور روشن و خلاصه تنظیم می کنه.

– قضاوت رو تا زمان جمع بیاری و در نظر گرفتن کلیه حقایق به عقب میندازه .

انیس (1987 )، فاسیونه (1990)، هالپرن (1998 )،(2003 )، فکر می کنند که متفکر نقاد انعطاف پذیر، مصر، فراخ اندیشه س و مهارتای شناختی رو در مواقع لازم و مناسب به کار می بره (لون[36]، فیشر ،وارد[37] ،2010 ).

مراحل 5 مرحله ای تبدیل شدن به یه متفکر منتقد :

– نگاه یه متفکر منتقد رو در پیش بگیرین. یعنی نگاه خالی از تعصب، همراه با دودلی سالم و به جا، تواضع منطقی، آزاد اندیشی و انگیزه بالا .

– مشکلات تفکر انتقادی رو شناسایی و از اونا دوری کنین.

– استدلالا رو تشخیص داده و اونا دسته بندی  کنین.

– منبع اطلاعات رو ارزشیابی کنین. منابع باید از نظر درست بودن، مناسب بودن ارزشیابی شه.

– استدلالا رو ارزشیابی کنین (کارول ،2003 و هاسکین[38] ،2006 ؛به نقل از دمیر و همکاران ،2011 ).

1-Critic

2-Justification

3-decision making

4-critria

5-tenkit

6-Marin,L.M

7-Stapleton,P

8-evaluation

9-interpration

10-analystic

11-inference

12-Delfe report

1-problem solving

2-Creative thinking

3-Baning,B

4-Angeli,C&Valanids,N

5-systematic

6–Ennis,R

7- Fisher&Scriven

8-Mcgennez,C

1-De Bono

2-Life skills

3-Mosely,D

4-Red

5-Cognitive skills

6-Self-regulation

7-Facion,P.A

1-Binker,P., Jenson, Kreklan,J

1-Open-minded

                                                                                                                                                           2-Inqueistiveness

                                                                                                                                                                               3-maturity

4-truth-seeking

5-systematicity

6-etself-confidence

7- analayticity

1-Lun,M.C

2- Ward,C

3-Haskin