پایان نامه با کلید واژگان ارزیابی اثربخشی، برنامه آموزشی، استاندارد، بهبود کیفیت

عملـکرد رضایت بخش بوده است یا نه؟ بنابراین نیاز به قضـاوت و داوری می‌باشد. این داوریها ممکن است محصول گرا یا فرایند گرا باشد.
هدف دیگر ارزشیابی فراهم نمودن اطلاعات برای تصمیم‌گیری است. نتایج حاصل از ارزشیابی یک پایه اطلاعاتی برای تصمیم‌گیری در مورد ادامه، تغییر و یا قطع برنامه فراهم می‌آورد.(خورشیدی و ملک شاهی‌، ۱۳۸۵‌، ۳۹ – ۴۳)
ارزشیابی آموزشی می تواند ابزار مهمی در بهبود کیفیت برنامه‌های آموزشی، اگر به صورت منسجم بعد از اجرای برنامه آموزشی انجام پذیرد، باشد. دست اندرکاران برنامه آموزشی احتمالاً زمانی بیشترین استفاده را از ارزشیابی می‌نمایند، که نقش یک تصمیم‌گیرنده را بازی می‌کنند. (نصرالهی،۱۳۸۸،۵۶)
دیسنز ورابینز (۱۹۸۸) می‌گویند: «اهداف اولیه و عمده ارزشیابی برنامه‌های آموزش ضمن خدمت سازمان باید جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات لازم جهت استفاده در بهبود و برنامه‌ریزی سیستم آموزشی باشد. به عبارت دیگر مسئولان برنامه‌های آموزشی باید به اثربخشی برنامه‌هایشان متعهد باشند.» (دیسنز و رابینز۴۸ ۱۹۸۸ ،۲۶۳)
کرک پاتریک۴۹ دانشمند برجسته آموزش دلایل اصلی ارزیابی آموزشهای ضمن خدمت را چنین بیان می کند:
توجیه دلایل وجودی واحد آموزش با نشان دادن و اهمیت آن در تحقق اهداف و رسالتهای سازمان؛
اتخاذ تصمیم لازم در خصوص تداوم یا عدم تداوم یک برنامه آموزشی؛
اخذ اطلاعات در مورد اینکه چطور می‌توان برنامه‌های آموزشی را در آینده بهبود داد.
و می‌گوید: «یک جمله قدیمی در بین بزرگان امر آموزش وجود دارد: هر وقت در یک سازمانی بخواهند تعدیل نیرو انجام دهند و سازمان سیاست کوچک سازی را در پیش گرفته باشد، ابتدا به دنبال واحدهایی می‌رود که با حذف آنها‌، کمترین ضرر ممکن به سازمان برسد. مثلاً در بخش مدیریت منابع انسانی واحدهایی همچون اداره امور کارکنان‌، حقوق و دستمزد‌، روابط عمومی و واحد آموزش وجود دارد. در برخی از سازمانها مدیر ارشد ممکن است چنین فکر کند که همه آنها به جز واحد آموزش برای سازمان ضروری هستند حال در چنین زمانی است که میزان اثربخشی واحد آموزش مورد توجه واقع می‌شود.» (کرک پاتریک، ۱۹۹۸)
۲-۱۷- اثربخشی آموزشی
پیتر دراکر صاحبنظر به نام مدیریت، اثربخشی را انجام کار درست تعریف کرده است. تعاریف دیگری همچون اصلاح رویه‌های مدیریت، کسب موفقیت، تولید ایده‌های جدید، تقویت ارزشهای سازمانی، تفکرگروهی، مشارکت و مواردی از این قبیل از جمله تعابیری هستند که در مدیریت معادل با اثربخشی به کار می روند (سلطانی، ۱۳۸۰).
ارزشیابی آمــــوزشی فرایند جمع آوری ستاده‌های مورد نیاز برای تعیین اثربخشی آموزش است و اثربخشی فوایدی است که سازمان و فراگیران از آموزش دریافت می‌کنند. فواید آموزش برای فراگیران شامل یادگیری مهارت یا رفتارهای جدید و… و برای سازمان می‌تواند شامل کاهش ضایعات، کاهش غیبت، افزایش ضریب ایمنی در محیط کار، رضایت مشتری و… باشد.
هرگاه برنامه‌های آموزشی یک سازمان منجر به تحقق هدف های خود ‌گردد، اثربخشی واقع شده است‌. آنچه حائز اهمیت است این است که باید اهداف و شاخصهایی وجود داشته باشد که بتوان با اندازه‌گیری آنها میزان تحقق اهداف را تعیین نمود‌. می‌توان گفت اثربخشی و سودمندی یک برنامه آموزشی به ارزشیابی کیفیت آموزشی، طراحی دوره و تجارب یادگیری بستگی دارد (چو و استفان۲۰۰۸، نقل از نصرالهی، ۴۵).
سلطانی( ۱۳۸۵) می‌گوید: «ارزیابی اثربخشی آموزش یعنی:
تعیین میزان تحقق اهداف آموزش؛
تعیین نتایج قابل مشاهده از کار کارآموزان در اثر آموزشهای اجرا شده؛
تعیین میزان انطباق رفتار کارآموزان با انتظارات نقش سازمانی؛
تعیین میزان درست انجام دادن کار که مورد نظر آموزش بوده است؛
تعیین میزان توانایی‌های ایجاد شده در اثر آموزشها برای دستیابی به هدفها» (نقل از عنایتی،۱۳۸۸).
۲-۱۸- برداشت‌هایی از اثر بخشی دوره‌های آموزشی
به طور کلی برداشت‌هایی که از اثربخشی دوره‌های آموزشی شده را می توان به این صورت بیان کرد:
اثربخشی به عنوان میزان تحقق هدفها: برخی اثربخشی دوره‌ها را به عنوان میزان حصول و دستیابی دوره‌های آموزشی به هدفهای تعیین شده تعریف کرده‌اند. مهمترین حامیان این دیدگاه تایلر و اسپکتر می‌باشند. به رغم این دو صاحبنظر دوره آموزشی اثربخش است که هدفهای مفروض را متحقق سازد.
اثربخشی به عنوان نتایج واقعی برنامه: برخی نیز اثربخشی را کلیه نتایج حاصل از یک برنامه می‌دانند و معتقدند هر دوره آموزشی می‌تواند نتایج قصد شده (هدفها) و نیز نتایج قصد نشده (دستاوردهای پنهان) را به دنبال داشته باشد. از این رو هر دوره آموزشی باید تمام نتایج را منعکس کرد. از حامیان این دیدگاه اسکریون و اپل هستند.
اثربخشی به عنوان تأمین رضایت گروههای ذینفع: گروهی از صاحب نظران نیز در قبال مؤلفه اثربخشی دوره‌ها، این دیدگاه را مطرح می‌کنند که اثربخشی دوره‌ها باید از دیدگاه چه کسانی بررسی شود؟ چه کسانی در دوره‌های آموزشی ذینفع هستند؟ آنان چه انتظاری از دوره‌های آموزشی دارند؟ آیا این انتظارات برآورده می‌شوند؟
‌اثر بخشی به عنوان رعایت استاندارد آموزشی: برخی از صاحبنظران ارزشیابی اثربخشی را در چارچوب استاندارد تعریف می‌کنند. در این راستا نحوه تدوین برنامه‌ها‌، انتظارات از فراگیرندگان و غیره باید دارای استاندارد‌های معین باشند. اگر دوره‌های آموزشی این استانداردها را متحقق سازند دارای اثربخشی هستند. به این رویکرد، ارزشیابی اثربخشی برمبنای تأمین منابع و فرایندهای درونی گفته می‌شود
اثربخشی به عنوان نقد هنری و خبرگی آموزشی: یکی از جدیدترین نظریاتی که مطرح شده، دیدگاهی است که توسط آیزنر مطرح شده است. از نظر وی ارزشیابی اثربخشی یک برنامه، به معنای بررسی میزان موفقیت برنامه است. اما سؤالی که وی مطرح می‌کند این است که کسی صلاحیت ارزشیابی اثربخشی یک دوره را دارد که دارای تخصص و تجربه باشد و به عبارتی ارزشیاب خبره باشد. در این دیدگاه استفاده از روشهای کمی (پرسشنامه‌، آزمون و‌….) به کنار گذاشته می‌شود و در عوض کسی که دارای تخصص درباره آموزش است، با نگاهی زیبا‌شناختی و هنری، برنامه آموزش در حال اجرا و یا پس از اجرا را نقد می کند و نتیجه را به صورت یک گزارش انتقادی عرضه می‌کند. در این دیدگاه ارزشیابی اثربخشی مستلزم حضور ارزشیاب در طی دوره‌ها و نیز بازدیدها و بررسی‌های در محل کار افراد و پس از اجرای دوره‌هاست. (فتحی‌واجاره گاه‌، ،۱۳۸۴،۴ – ۶)
۲-۱۹- مفهوم ارزیابی اثربخشی آموزش
نوری (۱۳۸۵) می‌گوید: با توقع از مفید بودن و اثربخش بودن آموزشها‌، موضوع ارزیابی و تضمین کیفیت آموزش را در طول و عرض فرایند آموزش تحت کنترل و اقدامات اصلاحی قرار می‌دهیم. لذا:
در مرحله نیازسنجی با طرح مشکل و تفسیر و تشریح مشخصات نیاز آموزشی
در مرحله برنامه‌ریزی با آشناسازی مدرسین با مشکل و نیاز آموزشی (به عنوان علت)
در مرحله اجرا با تستهای هم‌سطح سازی و همسان سازی نگرش‌ها و توقعات و همچنین تستهای نظرخواهی و آزمون‌، سنجش دریافت مفاهیم و قدرت انتقال آنها
در مرحله ارزیابی با اندازه‌گیری اثر بخشی آموزش در محیط کار نسبت به درصد حل مشکل با اندازه گیری تغییر و اصلاح رفتار پرسنل. (نوری،۱۳۸۵،۳۶)
در مورد مفهوم ارزیابی اثربخشی آموزش تعریف جامع و مشخص وجود ندارد و این به خاطر آن است که فرایند دست‌یابی به آن کاری دشوار است.
ارزیابی اثربخشی آموزش یعنی اینکه تا حدودی تعیین کنیم آموزش‌های انجام شده تا چه حد منجر به ایجاد مهارت‌های مورد نیاز سازمان به صورت عملی و کاربردی شده است. ارزشیابی آموزشی، به عنوان یکی از حوزه های تخصصی مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی سازمانی دارای قدمت و پیشینه نسبتاً زیادی است. بر همین اساس‌، از مبنای نظری غنی و فابل توجهی برخوردار است. با وجود این ارزیابی (ارزیابی اثربخشی) علی رغم این که همواره بخـش مهمی از آینده ارزیـابی آموزشـی تلقی می‌شود، اما چندان مورد توجه نبوده است. اگر چه موانع زیادی در ارزیابی اثربخشی آموزشهای سازمانی وجود دارد، ولی مهمترین آن این اعتقاد می باشد که اصولاً اندازه‌گیری و قضاوت درباره یادگیری، به خصوص ارزیابی تأثیر دوره آموزشی بر رفتار و عملکرد یادگیرندگان، غیرممکن یا حداقل بسیار دشوار و پیچیده است. با این حال باید گفت که اگر چیزی واقعاً وجود دارد، پس باید آن را اندازه‌گیری کرد. در واقع ناتوانی در اندازه‌گیری پدیده‌ها و متغیرها از ناتوانی ما در تعریف دقیق و عملیاتی آنهاست.(قهرمانی‌، ۱۳۸۰)
۲-۲۰- ملاک ارزیابی اثربخشی دوره‌های آموزشی
نتایج یا پیامد دوره‌های آموزشی را در پنج طبقه به شرح زیر می‌توان ملاک ارزیابی اثربخشی قرار داد:
۱- پیامدهای شناختی
یعنی میزان آشنایی و شناختی که شرکت‌کنندگان در دوره‌های آموزشی درباره اصول، واقعیت ها، فنون، رویه‌ها یا فرایند مطرح شده در دوره کسب کرده‌اند. به عبارت دیگر پیامدها و نتایج شناختی یعنی میزان دانش و اطلاعاتی که فراگیرندگان در طی دوره‌های آموزش یادگرفته‌اند. نوعاً ارزیابی پیامدها یا نتایج شناختی دوره‌های آموزشی از طریق امتحانات کتبی که در پایان دوره انجام می‌گیرد صورت می‌پذیرد.
۲- پیامد‌های مهارتی و رفتاری
در اینجا مهارت های فنی، حرکتی و رفتارهایی که شرکت کنندگان طی دوره‌های آموزش فرا‌گرفته‌اند مورد سنجش قرار می‌گیرد و شامل کسب مهارت و رفتار‌ها و انتقال کاربرد آن در محیط می‌باشد. میزان فراگیری شرکت‌کنندگان در این زمینه با بررسی عملکرد آنها در انجام وظایف و فعالیت‌های شغلی آنان امکان پذیر می‌باشد. اگر چه بهترین راه ارزیابی نتایج پیامدهای مهارتی و رفتاری آن است که عملکرد آموزش دیده‌گان در حین انجام وظایف و فعالیت‌های محوله به آنها مورد مشاهده و ارزیابی قرار ‌گیرد و براساس آن بازخورد لازم به آنها داده شود.
۳- پیامدهای عاطفی
شامل نگرش و انگیزش است که می‌توان گفت، از جمله پیامدهای عاطفی، واکنشی و عکس العمل شرکت‌کنندگان نسبت به برنامه آموزشی، تسهیلات و امکانات و مدرسین و محتوای آموزش است. این نوع اطلاعات معمولاً در انتهای برنامه و از طریق توزیع پرسشنامه ما بین شرکت‌کنندگان به دست می‌آید. واکنش شرکت‌کنندگان نشان خواهد داد که از دیدگاه آنان کدام قسمت از برنامه موفق بوده و کدام قسمت موفقیت‌آمیز نبوده و چه چیزی مانع یادگیری آنان بوده است؟
۴- نتایج دوره‌های آموزشی
به بازده یا نتایج دوره‌های آموزشی برای سازمان توجه دارد. نمونه هایی از نتایج دوره‌های آموزشی برای سازمان عبارتند از: کاهش هزینه ها، کاهش تصادفات و ضایعات، افزایش تولید، بهبود کیفیت کالاها و خدمات.
۵- بازگشت سرمایه
به مقایسه هزینه‌های آموزش، اعم از هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم با سود‌آوری آموزش

دیدگاهتان را بنویسید