پایان نامه با کلید واژگان برنامه آموزشی، نیازهای آموزشی، ارزشیابی آموزشی، دسته بندی

اشاره دارد.(مورتن،۲۰۰۱)
۲-۲۱- رویکردهای گوناگون ارزیابی اثربخشی دوره‌های آموزش
زمانی می‌توان به اثربخش بودن دوره‌های آموزشی اطمینان پیدا کرد که نتایج به دست آمده در راستای تحقق اهداف سازمان باشد. بنابراین برای جهت‌دار کردن آموزش، تعیین میزان اثربخشی دوره‌های آموزشی در نیل به اهداف سازمان‌، ضرورتی مهم و اساسی می‌باشد. به این منظور رویکرد‌ها و مدل‌های ارزشیابی متعددی مطرح شده است.
(۲۰۰۷)Mosley می‌گوید: «مدل‌ها در ارزشیابی مورد استفاده قرار می‌گیرند، برای اینکه ارزشیاب‌ها تعیین کنند که چه چیزی را باید انجام دهند؟ مدل ارزشیابی به مثابه مجوعه‌ای از قواعد، توصیه‌ها و ممنوعیت‌هاست و یک چارچوب راهنمایی کننده برای اینکه به صورت واضح مشخص کند که یک ارزشیابی مناسب و خوب چیست؟ و چگونه باید آنرا انجام داد؟»(mosley،۲۰۰۷،۱۲)
به طور کلی دسته‌بندی‌های مختلفی از الگوهای ارزشیابی توسط علمای آموزش صورت گرفته است که در اینجا فهرست‌وار به موارد ذیل اشاره می‌شود:
ساده‌ترین دسته‌بندی را اسکریون پیشنهاد کرده است. وی الگوهای ارزشیابی را به صورت ۱-تکوینی و ۲- پایانی تقسیم‌بندی می‌کند.
پاپهام الگوها را به سه دسته تقسیم می‌کند: ۱- الگوهای مبتنی بر تحقق هدفها؛ ۲- الگوهای قضاوتی؛ ۳- الگوهای تسهیل تصمیم‌گیری.
دسـته بندی هفتـگانه دانشگاه کالیـفرنیا شامل: ۱- الگوهای هدف‌گرا؛ ۲- الگـوهای تصـمیم‌گرا؛ ۳‌-الگوهای پاسخ‌گویانه؛ ۴- الگوهای مبتنی بر طرح‌های تحقیق آزمایشی‌؛ ۵- الگوهای هدف‌آزاد؛ ۶- الگوهای مبتنی بر مدافعه؛ ۷- الگوهای کاربرد‌گرا می‌باشد.
هم چنین ورتن و ساندرز (۱۹۸۷) دسته بندی شش قسمتی شامل: ۱- الگوهای هدف‌گرا؛ ۲- الگو‌های مدیریت‌گرا؛ ۳- الگوهای هدف‌کننده‌گرا؛ ۴- الگوهای مبتنی بر نظر خبرگان؛ ۵- الگوهای مبتنی بر مدافعه؛ ۶- الگوهای طبیعت‌گرایانه و مشارکتی را مطرح می‌نمایند.( بازرگان، ۱۳۸۳)
دسته بندی هاوس (۱۹۸۸): ۱ – هدف گرا؛ ۲ – مدیریت گرا (سیپ)؛ ۳- هدف آزاد؛ ۴ – مبتنی بر نظر خبرگــــــان؛ ۵ – اعتبارسنجی؛ ۶ – مبتنی ب مدافعه؛ ۷ – اجرای عمل؛ ۸ – طبیعت گرایانه و مشارکتی.
«برملی» (۱۹۹۱) شش رویکرد عمومی برای ارزشیابی آموزشی را شناسایی کرده است که عبارتند از:
ارزشیابی هدف‌مدار؛
ارزشیابی هدف‌آزاد؛
ارزشیابی پاسخگو؛
ارزشیابی سیستمی؛
ارزشیابی بر اساس نظر متخصصان؛
ارزشیابی شبه قانونی؛
به عقیده برملی رویکردهای «سیستماتیک» و «هدف مدار» به طور گسترده‌ای در ارزشیابی آموزش کارکنان به کار می‌روند. لذا در این بخش به الگوهای مهم ارزشیابی که از این دو رویکرد تأثیر پذیرفته‌اند می‌پردازیم.
۲-۲۱-۱- رویکرد سیستماتیک۵۰
در این رویکرد تمام الگوها براساس یک سیستم؛ درونداد، فرایند و برونداد را در بر می‌گیرند و در انتها با جمع‌بندی این مراحل نسبت به تصمیم‌گیری در مورد برنامه آموزشی اقدام می‌کنند. در ذیل چهار الگوی ارزشیابی با رویکرد سیستماتیک نام برده شده است.
الگوی ارزشیابی سی.ای.پی.او(C.I.P.O)
الگوی بررسی آموزش، مداخله و اثربخشی
الگوی ارزشیابی موقعیت، مداخله، تأثیر و ارزش(T.V.S)
الگوی ارزشیابی درونداد – فرایند – پیامد
۲-۲۱-۱-۱- الگوی C.I.P.O 51
این روش که توسط وارپیتر۵۲ ارائه شده شامل چهار مرحله است:
مرحله اول: ارزیابی زمینه کار:
بررسی و تجزیه و تحلیل محتوای کار شرکت‌کنندگان در برنامه آموزشی است، تا بدین وسیله اطلاعاتی در زمینه وظایف و مسئولیت‌های واقعی آنان در محیط واقعی کار به دست آید.
مرحله دوم: ارزیابی داده‌ها:
در این مرحله که خود شامل سه گام اصلی است در ابتدا به ارزیابی فرآیند هدف‌گذاری آموزشی پرداخته سپس به ارزیابی فرایند‌های مرتبط با نیازهای آموزشی می‌پردازیم و در گام آخر نیز به ساماندهی محتوایی می‌پردازیم.
مرحله سوم: ارزیابی اثربخشی فرایند آموزش
این مرحله شامل ارزیابی روشهای آموزشی، ارزیابی نحوه اجرای آموزش و ارزیابی استاندارهای آموزشی است.
مرحله چهارم: ارزیابی عملکرد و نتیجه آموزشی
معیارهای مختلفی برای ارزیابی آموزشی وجود دارد که عبارتند از: معیارهای امتحان، معیار کاهش حوادث ناشی از کار، معیار کاهش تخلفات کاری، افزایش میزان پیشنهادات، معیار کاهش هزینه های زائد سازمان، معیار کیفیت تولید و فعالیتها، معیار میزان تولید، معیار بررسی عملکرد فرد در یک فاصله زمانی معین، معیار ارزیابی استاد کار و مربی(war ، ۱۹۶۹).
۲-۲۱-۱-۲- الگوی بررسی آموزش، مداخله و اثربخشی
این الگو به طور سیستماتیک و پژوهشی اثربخشی آموزشی را طی چهار مرحله پایه‌گذاری می‌کند:
مرحله اول: بررسی تکوینی:
در این مرحله فعالیتهای آموزشی شنـاسایی، بازنگری و ساماندهی می‌شـوند و شامل سوالات زیر می‌باشد:
نیازهای آموزشی چه می‌باشند و چگونه مشخص شده‌اند؟
چگونگی ارتباط اهداف کلی و جزئی با نیازهای مشخص شده؛
میزان دستیابی به اهداف مورد نظر چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟
چه رویکردهای آموزشی باید مورد توجه قرار گیرند؟
در مرحله اول: نیازهای آموزش مشخص و معین می شوند و ابزار اندازه گیری آنها طراحی شود.
مرحله دوم: بررسی فرایند
در این مرحله مواد آموزشی آماده طراحی می‌شوند و ابزار تحقیقاتی مورد نیاز آزمایش می‌شوند و شامل سؤالات پژوهشی زیر است:
چه تغییراتی مورد نیاز است؟
آیا ابزارهای اندازه گیری دارای اعتبار می‌باشند؟
آیا اطمینان کافی برای بهبود کیفیت از طریق بالا بردن هزینه‌ها وجود دارد؟
مرحله سوم: بررسی پیامد
شامل مطالعه ارزشیابی کنترل شده می‌باشد و عمدتاً به سوالات زیر پاسخ می‌دهد:
آیا رویکرد ارائه شده پیامدهایی چون افزایش دانش، شکل‌گیری نگرش و نیات مثبت رفتاری را در بردارد؟
عناصر این رویکرد که به نتایج مطلوب انجامیده کدامند؟
آیا رفتار‌های آرمانی اصلاح شده‌اند؟
مرحله چهارم: ارزشیابی تأثیر
این مرحله شامل سؤالات پژوهشی زیر است:
آیا رویکردهای مورد مطالعه نیازهای آموزشی مشخصی شده را برآورده کرده است؟
تأثیر خواسته و ناخواسته آموزش برروی یادگیرنده و محیط چیست؟
رویکردهای مورد مطالعه اثربخش بوده‌اند یا خیر؟ چرا؟ (نصرالهی، ۶۲ -۶۴)
۲-۲۱-۱-۳- الگوی ارزشیابی موقعیت، مداخله، تأثیر و ارزش ( T.V.S)
در این روش بیشترین توجه بر موقعیت آموزش، مداخله، تأثیر و ارزش برنامه آموزشی معطوف است.
در مرحله بررسی «موقعیت» تلاش می‌شود تا اطلاعاتی از وضعیت جاری عملکرد سازمانی یادگیرندگان و همچنین تعاریفی از انتظارات سازمانی آینده از وضعیت مطلوب عملکرد افراد جمع‌آوری شود.
در قدم بعدی که مرحله «مداخله» نام دارد کارشناسان آموزش تلاش می‌کنند از طریق یک آسیب‌شناسی دلایل وجود خلاء بین عملکرد آرمانی و کنونی کارکنان را به دست آورند.
در مرحله سوم «تأثیر» تفاوت بین اطلاعات جمع‌آوری شده اولیه و ثانویه آشکار و راه حل آموزشی مناسب برای از بین بردن این خلاء ارائه می‌شود.
در مرحله پایانی «ارزش» تفاوت در کمیته بهره وری‌، ارائه خدمات و‌… که به دلیل نبود آموزش‌های موثر صورت پذیرفته به صورت اعداد واقعی و ترجیحاً بر حسب واحد پول (دلار‌، ریال و‌…)به مسئولان سازمانی ارائه می‌شود.(یاریگر روش‌، ۱۳۸۱‌، ۴۶ و ۴۷)
۲-۲۱-۱-۴- الگوی ارزشیابی درون داد ـ فرایند ـ پیامد
این الگو شامل سه مرحله به شرح زیر می باشد:
ارزشیابی درون داد:
ارزشیابی از یک سیستم عملکردی شاخص‌هایی از قبیل: کیفیت فراگیرنده، دسترسی منابع، مناسب بودن آموزش و‌…
ارزشیابی فرایند:
شامل ارزشیابی‌، برنامه‌ریزی، طراحی‌، توسعه و اجرای برنامه‌های آموزشی می‌باشد.
ارزشیابی پیامد:
ارزشیابی نتایج بلند مدت که به خطوط پایین سازمان مربوط می‌شود.(نصراللهی، ۶۵)
۲-۲۱-۲- رویکرد هدف مدار۵۳
در رویکرد هدف مدار (نتیجه مدار) بر عکس رویکرد پیشین‌، صرفاً نتیجه و پیامد حاصل شده از برنامه آموزشی مورد بررسی قرار می‌گیرد و با توجه به آن، تصمیمات در مورد برنامه آموزشی اخذ می‌شود. بنابراین هدف‌ها را مورد بررسی قرار داده و در پایان دوره، در خصوص تحقق هدف‌ها قضاوت می‌کنند. در بین الگوهای موجود با توجه به این رویکرد می‌توان به الگوهای زیر اشاره کرد:
الگوی ارزشیابی تایلر۵۴
الگوی ارزشیابی دفیلیپس۵۵
الگوی ارزشیابی کرک پاتریک۵۶
۲-۲۱-۲-۱- الگوی ارزشیابی تایلر
نخستین الگوی ارزشیابی آموزش که تاریخ پیدایش آن به دهه ۱۹۳۰ میلادی باز می‌گردد از آن رالف دبلیو تایلر است که به همین دلیل به آن الگوی تایلر گفته می‌شود.
تایلر ضمن فعالیتهای خویش به این تیجه رسید که یک برنامه آموزشی باید حول هدفهای آموزشی مشخص، سازمان و تدوین یابد و قضاوت در مورد موفقیت و یا عدم موفقیت برنامه باید توجه به میزان موفقیت فراگیران در رسیدن به هدفهای تعیین شده برای برنامه انجام پذیرد.
تایلر بر دامنه وسیعی از هدفهای آموزشی نظیر برنامه درسی و امکانات آموزشی تأکید نمود. وی همچنین ضرورت تهیه‌، تدوین، طبقه بندی و توصیف هدفهای آموزشی با واژه های رفتاری را در آغاز مطالعه ارزشیابی مورد تأکید قرار داده است. بدین ترتیب تایلر ارزشیابی آموزشی را به یک «فرایند تعیین میزان انطباق هدفها و عملکردهای برنامه» تبدیل نمود و نتیجه گرفت که تصمیم‌های اتخاذ شده در مورد برنامه باید الزاماً براساس انطباق هدفهای برنامه و بازده های واقعی برنامه صورت پذیرد. (خورشیدی و ملک شاهی‌، ۱۳۸۵، ۱۹ و ۲۰)
فرایند ارزشیابی الگوی تایلر به شرح زیر است:
بررسی هدف‌های برنامه آموزش برای تعیین میزان تحقق اهداف
تعیین و مشخص کردن موقعیت‌هایی که به یادگیرندگان فرصت بازخورد رفتار مورد نظر هدف ما را می‌دهد.
بررسی و تعیین وسایل ارزشیابی
بررسـی و آزمودن موقعیـت‌هایی که به یادگیـرندگان فرصـت ابراز رفتـار مورد نظر ما را می‌دهند.
تعیین وسیله‌ای برای ثبت یادداشت رفتار یادگیرندگان در موقعیت‌های آزمون
تعیین مقیاس و معیار یا واحدهایی که برای بیان نتایج یا ارزشیابی رفتارهای ثبت شده مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
آخرین مرحله تجزیه و تحلیل نتایج ارزشیابی برای نشان دادن نقاط مختلف ضعف و قوت برنامه مطلوب است.(تقی پور ظهیر‌، ۱۳۷۹، نقل از اسدی ،۵۶)
۲-۲۱-۲-۲- الگوی ارزشیابی دفیلیپس
از این دیدگاه دو روش برای ارزشیابی پیشنهاد می‌شود:
الف) روش‌هایی که برای ارزیابی کار از نظر خصوصیات و اجزای تشکیل دهنده آن صورت می‌پذیرد که توسط چهار معیار سنجش زیر ارزیابی می‌گردند:
آزمایش دانش و اطلاعات
ارزشیابی وظایف انجام شده بر مبنای هدف
ارزشیابی براساس مشاهده نمونه‌های کار انجام شده
ارزشیابی براساس مقایسه با دیگر نمونه‌های شغلی در زمینه مربوطه
ب) روش دیگری که وی برای ارزیابی کار در محیط واقعی آن جهت تعیین ارزش برنامه‌های آموزشی ارائه کرده

دیدگاهتان را بنویسید