آموزش مهار تکانه

روانشناسی

كنترل تكانه، مداخله اي است كه هدف آن، كاهش تمايلات شديد و غير ارادي براي عمل است(اسپری ، 1999). مشكل تكانشگري اغلب زماني كه كودك وارد مدرسه مي شود و با خواسته هاي اجتماع و محيط آموزشي روبه رو مي شود، آغاز مي گردد (پساواس، شريدان و پساواس، 1999). علت اين امر آن است كه رفتار تكانه اي آنها باعث ايجاد پاسخهاي نادرست بيشتري ميشود و در نتيجه نياز به تمركز بيشتر و سازماندهي بهتري دارند (عليزاده، 2004). پژوهشهاي انجام شده در زمينه خودكنترلي و تأثير آن بر اختلال ADHD نشان داده است كه نارسايي در خودكنترلي ميتواند وجود اختلال مذكور را پيشبيني كند. گلداستين و گلداستين (1998) بر اين باورند كه بي ثبات بودن مكرر توجه، نتيجه رفتار كنترل تكانهاي ضعيف است. اراگان  (2005) معتقد است كه مداخله رفتاري در دانش آموزان همراه با آموزش كنترل تكانه  باعث كاهش تكانشگري و افزايش توجه مي شود. گراون و همكاران (2009) نشان داده اند كه كودكان و نوجوانان مبتلا به ADHD در زمينه توانايي نظارت بر رفتار خود و كنترل آن، دچار نواقصي هستند. پوشانه، غباري بناب و حسنزاده نمين (2010) نشان دادند كه آموزش كنترل تكانه به طور معني داري در افزايش توجه و كاهش تكانشوري كودكان مبتلا به ADHD مؤثر مي باشد. همچنين مداخله هاي شناختي- رفتاري بر باورهاي خودكارآمدي تأثير دارد و باعث افزايش آن مي شود (نور محمدي، 1382؛ پورديك 2006 ؛ بيدرمن، مونتكسم و ميك 2002 ، 3؛ لي و هينشاو ،2007 ، نيجمي 2006 رمزاي و روزتامين، 2008). مرادي،هاشمي، فرزاد، كرامتي، بيرامي وكاووسيان (1387) در تحقيقي بر روي دانش آموزان ADHD نشان دادند كه آموزش راهبردهاي خودتنظيمي رفتارهاي انگيزشي و خودتعليمي كلامي به عنوان دو روش از مداخله هاي شناختي- رفتاري بر ادراكات خودكارآمدي دانش آموزان مبتلا به نقص توجه همراه با بيش فعالي مؤثرند.صالحي، پوشنه و ناظمي (1389) نشان دادند كه موزش خود كنترلي سبب افزايش خودكارآمدي تحصيلي و رفتاري (رفتار هيجاني و اجتماعي) مي شود

۲-۱۹- پیشینه‌های پژوهش در ایران و جهان

پژوهش ها نشان داده‌اند که تغییر تعامل‌های رفتاری والدین در بهبود علایم کودکان پیش دبستانی مبتلا به اختلال کمبود توجه- بیش فعالی مؤثر است(پیسترمن، فایرستون و مک گراث، 1992). پدران و مادران کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه- بیش فعالی نسبت به کودکان غیرمبتلا نیاز به مهارت‌های والدینی اختصاصی تری دارند . آموزش والدین بیش از سایر مداخله‌های خانوادگی عمومیت دارد(آناستوپولوس،  شلتون و دوپاول، 1993؛ استری هورن و ویدمن، 1989) و اثرات مثبت ، درمانی آن در پیگیری‌های بعدی نیز دیده می‌شود.

ادموند(2003؛ به نقل از تولا، 2003)معتقد است که کلاسهای آموزش خانواده تأثیر معناداری بر نشانه‌های اختلال کمبود توجه- بیش فعالی داشتند، صورت گرفت، معلوم شد که میزان بهبود در گروه آموزش والدین 53 درصد، گروه مشاوره والدین و گروه حمایتی 38 درصد و در گروه انتظار 25 درصد بوده است.بنابه گفته فیشر و بکلی(1999) در پژوهش دریو و برویس(1990) به بررسی تأثیر کاربرد مداخلات رفتاری خانواده ها بر روی کودکان زیر به درمان کودک و شناخت اصول رفتاری و روابط بین والدین افزایش یافته است. پلیزکار و همکاران گزارش کرده‌اند که مدیریت وابستگی مستقیم، از نظر بالینی بهبود معناداری را در کودکان دارای اختلال رفتاری از جمله اختلال کمبود توجه- بیش فعالی ایجاد کرده است.

پیزترمن و مک ماهون (1989)با ارائه 12 جلسه آموزش برای خانواده‌های کودکان 6-3 ساله دارای اختلال کمبود توجه- بیش فعالی نشان دادند که این برنامه باعث افزایش همکاری کودک، مهارت‌های مدیریت والدین و شیوه تعامل والدین و کودک شده است، اما در کاهش مشکل بی توجهی کودکان تأثیری نداشت(به نقل از فلانت، 2003)مگ گوی و دوپائول (2000، به نقل از مور، 2001) به مقایسه تأثیرات تقویت پته ای و جریمه کردن در کاهش رفتارهای آشفته کودک دبستانی دارای اختلال کمبود توجه- بیش فعالی پرداختند و مشخص شد که این روش‌ها در کاهش این رفتارها مؤثر بوده است.ایکوارد(1994)از پژوهشگرانی نام برده که به استفاده از روش تقویت مثبت در مدت 10هفته با کودکان بیش فعال پرداختند و معلوم شد که رفتارهای مشکل ساز کودکان، درمقایسه با گروه گواه به طور معناداری کاهش یافته است. پایان نامه

این مطلب را هم بخوانید :  فایل - تأثیر قصه گویی بر علائم رفتار لجبازی ـ نافرمانی کودکان- قسمت ۱۲

پژوهش هوبارد (1993) درمورد تأثیر آموزش معلمان و مداخلات کلاسی نشان داد که ارائه آموزش به معلمان، در زمینه نشانه‌های اختلال کمبود توجه- بیش فعالی ، راهبردی آموزشی مناسب، علل این اختلال و مشکلات خانوادگی همراه با آن و کارآیی دارو درمانی و عوارض جانبی که امیدوار کننده است(نقل از انجمن روان شناسی آمریکا، 2002). ارائه آموزش به معلمان و والدین به طور همزمان در مطالعات موردی سودمند گزارش شده است.از جمله مک کائن و کلی(1993)، دریافتند که فرستادن یادداشت‌های روزانه از مدرسه به منزل توانست مشکلات بی توجهی، مخرب بودن و میزان فعالیت کودک 5 ساله دارای اختلال کمبود توجه- بیش فعالی را کاهش دهد.در این روش، معلم هرروز رفتارهای کودک را ارزیابی کرده و به والدین گزارش می‌داد و آنان نیز با پیامدهای مثبت و منفی رفتار کودک را تقویت یا تنبیه می‌کردند(به نقل از مور، 2001).

رابین(2000)، جهت اثبات تأثیر نوروفیدبک، با بهره گرفتن از آن در 900 نوجوان مدرسه انریکو فرمی نیویورک پرداخت. وی شاهد تأثیر نوروفیدبک بر اختلال کمبود توجه- بیش فعالی ، اختلالات یادگیری و افسردگی این دانش آموزان بود.

قلی زاده ، باباپور و رستمی(1389)، آموزش رسمی نوروفیدبک را بر روی 30 دانشجو مرد بررسی قرار دادند که نتایج پس از 20 جلسه آموزش، حاکی از بهبود چشم گیر حافظه بینایی در این دانشجویان بود.

 

 

 

بخش دوم) مبانی تجربی و پیشینه پژوهش

2-۲۰- جمع بندي مباني نظري و تجربي

در طی دهه 1990، اختلال نارسایی توجه/ بیش فعالی به صورت نوعی ناتوانی خاص مرکز توجه قرار گرفت. ویژگی های معماگونه مرتبط با این اختلال، توصیف افراد مبتلا و مجموعه علائم آن، با تاریخی به قدمت 100سال در نوشته ها موجود است (بارکلی[1]، 1998). در یکی دو دهه اخیر، اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی مجموعه ای از علائم در نظر گرفته شد که همراه سایر اختلال های نظیر ناتوانی های یادگیری و اختلالات هیجانی-رفتاری هستند. در سال های بعد، با این اختلال به طور روزافزونی به صورت یک ناتوانی مجزا و متمایز برخورد شده است، اگرچه هنوز در قانون آموزش افراد با ناتوانی ها چنین نگاهی به مساله وجود ندارد (وزارت آموزش و پرورش ایالات متحده، 2000).

با توجه به شیوع ۷ درصدی این اختلال در جامعه (انجمن روانپزشکی آمریکا ۲۰۱۳) توجه به مداخلات درماني براي اين كودكان از جايگاه‌ويژه و از اولويت عمده‌اي برخوردار است. از جمله مشکلات بالینی این کودکان نقص در بازداری پاسخ، کارکردهای اجرایی، نقص توجه و وجود مشکلات بیش فعالی و تکانشگری است.

تحقیقات متعدد نشان داده است که می توان از طریق مهار تکانه و کارکردهای اجرایی مشکلات بالینی این کودکان از جمله بازداری پاسخ، کارکردهای اجرایی، نقص توجه و وجود مشکلات بیش فعالی و تکانشگری را اصلاح کرد. با توجه به اهمیت این مساله و فقدان پژوهش های مشابه در کشور سوال اصلی این پژوهش این است که آیا آموزش مهار تکانه و کارکردهای اجرایی در بازداری پاسخ، توجه و فزون کنشی کودکان دارای نقص توجه و بیش فعالی موثر است؟ و کدامیک از روش های درمانی مذکور موثر تر از دیگری است؟

 

 

 

[1]-Barkley

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *