بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری- قسمت ۴

دسته‌بندی نشده

اثر هر نویسنده باز تاب اندیشه های اوست که ریشه در فرهنگ و تمدن و مشرب فکری او دارد . گذشت روزگار و بالندگی زبان و ادبیات فارسی و پیوند آن با اسلام و کتاب آسمانی قرآن ، موجبات ظهور نویسندگانی فراهم گردید که درونمایه ی آثارشان معارف الهی و مفاهیم قرآنی بوده است : « حضور معانی و آیات قرآنی که به صورت پنهانی و آشکار در صنایع ادبی پس از اسلام می تواند مبیّن این امر باشد که الفت و قرابت قرآن و ادبیات سر منشاً مضامینی بوده است که جهت بخش بسیاری از سبک های دوره ای گردیده است » . ( حلبی : ۱۳۸۹ ، ۱۳ – ۱۲ ) زیرا استفاده از آیات مفاهیم قرآنی علاوه براینکه بر جزالت و فصاحت کلام می افزاید ، آرایش لفظی و معنوی را نیز به دنبال دارد . بنابراین شعرا و نویسندگان به شیوه های مختلفی از آیات و مفاهیم قرآنی تاثیر پذیرفته اند . خواجه عبدالله انصاری از اکابر دوران فقهای زمان و مفسران بزرگ قرآن در قرن پنجم هجری دارای آثار متعددی از جمله صد میدان، انوار التحقیق منازل السائرین و….. می باشد . کتاب بی مثال مناجات نامه ی اوعرصه ی جولان مفاهیم بلند قرآنی است که جمله ای از این کتاب دلنشین و کلام آتشین می تواند در اعماق وجود انسان نفوذ کند و او را از ورطه ی نابودی بیرون کشد . لذا با توجه به این که کتاب مناجات نامه مملو و مشهون از مفاهیم قرآنی است که به صورت آشکارا و پنهان در کلام خواجه به کار رفته است . مطالعه زیبا شناسی قرآن می تواند نشان دهنده زیبایی اثر مناجات نامه باشد . اینک به نمونه ای از تاثیرپذیری گزارشی و الهامی از قرآن در مناجات نامه این پیر روشن ضمیر می پردازیم:
الف ) «خداوندا ! یادت چون کنم ، که خود در یادی و رهی را از فراموشی فریادی ، یادی و یادگاری و در یافتن خود یاری »
که برگرفته آیه ی۱۵۲ سوره ی مبارکه ی بقره به شیوه الهامی است : «فاذکُرونی اذکرکُم وَاشکروا لی و لاتکفُرُوِن».
ترجمه:« پس مرا یاد کنید تا من شما را یاد کنم و مرا سپاس دارید و در من ناسپاس نباشید و کفران نعمت نکنید . »
خواجه هرات در تفسیر آن می افزاید :
« این است یاد دوست مهربان ، آسایش دل و غذای جان ، یاد او گوی است و انسش چوگان ، گل او سوز و شناسایی بوستان ، این نه یاد زبان است که تو دانی ، که آن در درون جان است … »
ب ) « الهی ! تو دوستان را به خصمان می نمایی ، درویشان را به غم و اندوهان می دهی ، بیمار کنی و خود درمان کنی . از خاک ، آدم کنی و با وی چندان احساس کنی ، سعادتش بر سر دیوان کنی و به فردوس او را مهمان کنی »
بر گرفته از آیه ی شریفه ی۲۶ از سوره ی مبارکه ی الحجر به شیوه گزارشی است:« وَلقد خلقنا الانسان من صلصال من حماء مسنونِ »
ترجمه : « ما انسان را از سفال خام و گل خشک و سیاه ( = گل لجن بویناک ) آفریدیم . »
در تفسیر آن خواجه ی هرات می افزاید :
« خداوند آدم را از پنج چیز آفرید : از گل و آب و آتش و روشنایی و باد . و حکمت آن در این است که خداوند همهی خلق را از یک جنسی آفرید : فرشتگان را از نور ، جن را از نار ، و مرغان را از باد و آب ، حشرات را از خاک آفرید ؛ و خلق دریا را از آب و هریک را از جنسی مفرد ؛ و جدا خلق کرد و آدم را از همه ی این اجناس آفرید و او را تکریم و تشریف داد تا به همه ی مخلوق خداوند و فضیلت و برتری داشته باشد ؛ و همه را مسخّر او گردانید ، تا او بر همه مسلّط باشد و … »
۱-۳ پرسش های اساسی تحقیق
پرسش هایی که برای ما مطرح است و بر آن شده ایم تا در این پژوهش به آن ها پاسخ دهیم عبارتند از :
۱- بازتاب جلوه های مفاهیم قرآنی در مناجات نامه به چه شیوه هایی است ؟
۲ – بهره مندی خواجه عبدالله انصاری از مفاهیم آیات قرآنی با مشرب عرفانی او چه تناسبی دارد ؟
۳- استفاده ی خواجه عبدالله انصاری از آیات قرآنی در مناجات نامه چه تأثیری در سخن او داشته است؟

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *