برآورد پتانسیل تجاری ایران با کشورهای منتخب- قسمت ۳۰

دانلود تحقیق و پایان نامه ارشد

معیار F-K در واقع دو کشور a و b را با یک بازار سوم در نظر می گیرد و بدین ترتیب تشابه صادرات را بین دو کشور اندازه گیری می کند و البته تنها آن قسمتی از تجارت را محاسبه می نماید که در یک زمان رخ می دهد.این معیار نیز بین دو عدد بحرانی صفر و یک تغییر می کند، اما چنانچه آن را برای سهولت اندازه گیری به شاخص تبدیل کنند،بین دو عدد صفر و صد قرار می گیرد. در اینجا بر خلاف معیار Cosine دو مفهوم تشابه و درجه تکمیل همسان نبوده و متضاد می شوند ، یعنی تشابه کامل در صادرات بین دو کشور (۱۰۰ درصد) نشان دهنده عدم درجه تکمیل تجاری است.در این صورت دو کشور رقیب تجاری یکدیگر خواهند بود و عدد صفر عکس حالت فوق را نشان می دهد.برای ساده تر شدن انجام محاسبات می توان معیار F-K را به صورت زیر نشان داد:
S=Σ Min (Xibc/Xac, Xibc/Xbc)
و پس از انجام اعمال ریاضی : S=1-0.5 Σ Min (Xibc/Xac- Xibc/Xbc)
در این صورت کافی است که مجموع تفاضل سهم صادرات کالای X از کل صادرات کشور a و سهم صادرات کالای X از کل صادرات کشور b را محاسبه نمود و در فرمول فوق قرار داد.این فرمول نیز بین دو عدد بحرانی صفر و یک در تغییر است(Lbid, 456).
۲-۱۰-۵-معیار کسینوس(Cosine)
این معیار برای اولین بار در کتاب اقتصاد ریاضی “روی آلن” در سال ۱۹۷۵ مطرح گردید.وی درجه اکمال تجاری را بر اساس کسینوس زاویه دو بردار صادرات و واردات دو کشور اندازه گرفت(رحمانی،عابدین مقامکی،۱۳۸۷،۱۵۷) بدین منظور دو ماتریس n×۱ که یکی صادرات کشور i به جهان و دیگری واردات کشور j از جهان است تعریف می شود.سپس با تعیین زاویه بردار در فضای کالای n بعدی می توان این دو بردار را با هم مقایسه نمود.زاویه کوچک نشان می دهد که ترکیب کالایی صادرات کشور i شبیه به ترکیب کالایی واردات کشور j است و همچنین زاویه بزرگ نشان می دهد که ساختار صادرات کشور i و ساختار واردات کشور j غیر مشابه هستند و قابلیت انطباق ندارند.بزرگی زاویه دو بردار کالا به طور متداول بر حسب کسینوس اندازه گیری می شود(Panchamuchi & Etal, 1995, 125).
معیار کسینوس به صورت زیر تعریف میشود:
 
Eik:صادرات کشورi از کالای X به جهان.
Mjk:واردات کشور j از کالای k از جهان.
اگر حاصل کسر یک باشد نشان دهنده درجه اکمال کامل است، یعنی الگوی کالایی کشور صادر کننده و وارد کننده دقیقا شبیه به هم می شود. و اگر صفر باشند، واضح است که تجارت بین دو کشور ممکن نیست. یعنی بردارهای Ei و Mj بر هم عمودند و هیچ درجه تکمیلی وجود ندارد. بنابراین کسینوس می تواند بین دو ارزش بحرانی صفر و یک قرار بگیرد.
۲-۱۰-۶-معیار تشابه(EIS)
معیار دیگری برای محاسبه تشابه صادرات – واردات وجود دارد که به آسانی از شاخص تشابه صادرات فینگر – کرینین به دست می آید، شاخص تشابه EIS است که به صورت زیر تعریف می شود.این معیار برای اندازه گیری درجه تشابه صادرات و واردات نیز استفاده می شود.هر چه تشابه در این مورد بیشتر باشد نشان دهنده وجود پتانسیل و زمینه های همکاری تجاری بین آنهاست.بدین ترتیب می توان معیار EIS را به صورت زیر نشان داد.
 
در رابطه فوق:
Xik:سهم کالای k در کل صادرات کشور i به جهان
Mjk: سهم کالای k در کل واردات کشور j به جهان
تشابه صادرات کشورi با واردات کشور j برابر است با جمع حداقل سهم صادرات کالای k ام در کل صادرات کشور i و سهم واردات کالای kام در کل واردات کشو j است که صورت عددی بیان می شود(حسن پور و ثاقب،۱۳۸۳،۱۴۹).
۲-۱۰-۷-شاخص مزیت نسبی آشکار شده(RCA)
چهل سال پیش بالاسا مقاله ای با استفاده از محاسبه مزیت نسبی آشکار شده چاپ کرد.از آن به بعد، این معیار در پژوهشهای مختلفی به کار گرفته شد و تحت عنوان معیار تخصصی تجارت بین الملل تلقی گردید.البته کاربرد هر شاخص مزیت نسبی تحت تاثیر محدودیت ها و امکانات پیش آمده در فرایند تحقیق است.مزیت نسبی آشکار شده گروه کالای صادراتی کشور j به شرح زیر است:
 
صورت کسر مبین درصد سهم صادرات کشور j در گروه کالای i از صادرات جهانی آن گروه کالا و مخرج کسر نشان دهنده درصد سهم صادرات کل کشور j از کل صادرات جهان است.ارزش بیشتر از یک مبین وجود مزیت نسبی صادرات آشکار شده کشور j در مورد صادرات کالای i است.اکنون اگر برای تمامی کالاهای دو یا چند کشوری که می خواهیم امکان تجارت بین آنها را بررسی کنیم مزیت نسبی آشکار شده محاسبه شود، هر چه تعداد کالاهای مشابه که هر دو کشور در آن دارای مزیت نسبی بیشتر از یک باشد،کمتر باشد امکان تجارت بین دو کشور افزایش می یابد.البته مزیت نسبی هر کشور در صادرات کالاهای مختلف اطلاعات مفیدی در مورد تعداد و تنوع محصولات دارای مزیت نسبی هر کشور و رقابت یا عدم رقابت کشورها برای صدور محصولات ارائه می دهد(اخوی و حسینی،۱۳۵۸،۱۳۴).
۲-۱۰-۸-شاخص گروبل – لوید
معیارهای مختلفی از شدت تجارت بین صنایع وجود دارد، اما شدت بهترین آنها شاخص G.L باشند که به صورت زیر محاسبه می گردد:
 
مقدار Bj بین صفر و ۱۰۰ است.هر گاه Bj ارزش ۱۰۰ داشته باشد بدین معنا ست که صنعت j می تواند کلیه مایحتاج خود را از صنایع دیگر در داخل کشور فراهم نماید(Greenaway & Milner, 1981, 757).
۲-۱۱- برآورد پتانسیل تجاری از مدل جاذبه
مدل جاذبه از مدل های بسیار مناسبی است که در توضیح جریانات تجاری دو جانبه اهمیت زیادی دارد و بیان مناسبی از پتانسیل تجاری را به نمایش می گذارد.کنترل پذیر بودن داده ها و تعداد متغیرهای مناسب از جمله مزیت های مربوط به مدل جاذبه است(کریمی،۱۳۸۵،ص ۱۲۳).در اقتصاد بین الملل ، این مدل ها امکان برآورد پتانسیل تجاری دو جانبه در یک مقطع خاص و به طور همزمان از دیدگاه کشور صادر کننده و وارد کننده را فراهم می آورد . در واقع برآورد پتانسیل تجاری بین دو کشور در یک مدل خاص جاذبه با استفاده از عواملی که می توانند تعیین کننده آن باشند، صورت می گیرد این عوامل ویژگی های اقتصادی دو کشور و موانع و مشوق هایی هستند که برای تجارت بین دو کشور وجود دارند.در واقع در چهارچوب این دو مدل می توان موانع و تشویق های موجود را به صورت متغیر کمی و یا کیفی که در بازارهای خاص و قابل قبول کمی شده اند وارد مدل کرده و تاثیر آن را بر تجارت دو جانبه بررسی نمود(طیبی و آذربایجانی،۱۳۸۰،۷۲)
در ساده ترین حالت ،مدل جاذبه ی تجارت بین کشورها دخیل می داند.به این صورت که درآمد شرکای تجاری نقش نیروی جذب را ایفا کرده و افزایش آنها منجر به افزایش سطح تجارت بین کشورهای مربوطه می شود.و فاصله جغرافیایی بین دو کشور منجر به کاهش تجارت بین آنها گردیده و بنابراین نقش دافعه ایفا می نماید.بنابراین مدل استاندار و سنتی جاذبه به صورت زیر است:
جریان تجاری دو جانبه (صادرات+واردات)بین دو کشور i وj
وتولید ناخالص داخلی کشور i و j
فاصله جفرافیایی بین دو کشور i وj می باشد
این مدل ،شباهت زیادی به قانون جاذبه نیوتن دارد.نیوتن نیروی جاذبه را تابعی مستقیم از اندازه ی جرم دو جسم(جاذبه) و تابعی معکوس از فاصله بین آنها (دافعه) در نظر میگیرد.بهترین متغیرهایی که می تواند اندازه ی اقتصادی کشورها را نشان دهد،متغیر تولید ناخالص داخلی است.البته در مطالعات مختلف از متغیرهای دیگری چون تولید ناخالص سرانه ،تولید ناخالص ملی نیز استفاده می شود.
از آنجایی که مدل جاذبه از انعطاف پذیری بالایی برخوردار است متغیرهای اضافی دیگری همانند:زبان مشترک که شباهت فرهنگی بین دو کشور را مشخص می نماید،مرز مشترک که نماینده ای از هزینه ی حمل و نقل بین کشورهاست،همگرایی اقتصادی در قالب موافقت نامه ها و عضویت در یک بلوک تجاریی نیز به مدل اضافه نمود(طیبی،۱۳۸۳،ص۷۵) پدیده ی تجارت درون صنعت می تواند در قالب یکی از انواع روابط تجاری دو جانبه میان دو کشور که همانند موضوع مورد بحث مدل جاذبه است تقسیم شود.یعنی مدل جاذبه ابزار یا مدلی جهت بررسی رابطه ی بین این نوع تجارت دو جانبه با توجه به عوامل تعیین کننده ی آن است.(امامی،۱۳۸۸،ص۴)
۲-۱۱-۱-تاریخچه مدل جاذبه
تنبرگن در سال ۱۹۶۳ میلادی این مدل را معرفی کرد.این مدل توسط لاینمن(lineman,1966)، آیتکن (Aitken,1973) و بلوت و سیسترمن (Bluetand, systermanns, 1968)توسعه یافت . مایس (mays) در سال ۱۹۷۸ در مقاله تحلیلی درباره مدل هایی که اثرات یکپارچگی اقتصادی را بر تجارت بررسی می کنند، از مدلهای جاذبه به عنوان ابزار اساسی که می توانند جریانهای تجاری دو جانبه را توضیح دهند، یاد کرده است که پیچیده نیستند و می توانند جریانهای دو جانبه را با متغیرهای توضیحی هر دو کشور طرف تجاری به طور همزمان توضیح دهند. در این را راستا اندرسون (Anderson,1979) اولین توصیفات تئوریک را برای مدل جاذبه بر پایه خصوصیات سیستم مخارج ارایه نمود. برگستراند (Bergstrand,1995) و دیردورف (Deardorf,1996) مبنایی نظری برای مدل جاذبه داده اند.(شیرین زاده ،۱۳۹۱،۸۲). علیرغم زیبایی ذاتی این روش اولین انتقادی که بدان وارد بود پایه های تئوریک ضعیف آن بود که منجر به تلاشهایی برای بهبود هسته تئوریک آن گشت اندرسون (۱۹۷۹) اولین کسی بود اولین کسی بود که یک زیر ساخت تئوری قوی از مدل جاذبه ارائه نمود که به وسیله هلپمن (Helpman, 1985) و کرگمن (krugman,1985) و دیردورف (۱۹۹۸) دنبال شد. بر این فرانکل (Frankel,1997) اذعان می دارد که مدل جاذبه از پایه های تئوریک ضعیف به نقطه قابل قبولی رسیده است. (Zwinkels & Beuglsdijk, 2010, 104)
۲-۱۱-۲-مزایا و معایب مدل جاذبه
بطور کلی ویژگی های مدل های جاذبه را می توان در موارد عمده زیر خلاصه کرد:
۱-معادله جاذبه یک معادله دوجانبه (دو طرفه) است ،به عبارت دیگر ،یک مدل جاذبه یک متغیر مربوط به تجارت (معمولا صادرات)را بوسیله ترکیبی از متغیر های کلان اقتصادی دو کشور (نظیر اندازه ، نرخ ارز ، قیمت ها و … ) توضیح می دهد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.